Historiek van het mergellandschaap (www.sle.be)

De Mergellander dankt zijn naam aan een grondsoort mergel. Deze kalkachtige ondergrond treft men aan in de gelijknamige mergelstreek die ligt in het oosten van Belgisch Limburg, het noorden van Luik en in zuiden van Nederlands Limburg. Op deze schrale klakgraslanden kwam de Mergellander begin deze eeuw nog veel voor. De schapen voorzagen de boeren van wol, vlees en vooral van mest om de schrale gronden te bemesten. Het ras werd in de eerste plaats verdrongen door het gebruik van kunstmest. Hierdoor werden ze overbodig als mestleverancier en verdwenen van het toneel om plaats te maken voor meer productieve rassen. Dat de Mergellander nu nog bestaat is vooral te danken aan de Nederlandse vereniging “Oos Mergeland Sjaop”. De Mergellander is een middelgroot schaap met opgeheven kop, dit geeft het zijn fiere uitstraling. De dieren hebben een vacht van lange golvende roomwitte tot geelachtige wol. De huid van kop en poten is vuilwit overgoten met een zwartbruin vlekkenpatroon. De ooien lammeren in regel zonder problemen af en werpen gemiddeld 2 lammeren

Waarom een omschakeling naar mergellandschapen

Zoals de geschiedenis van dit ras al impliceert is het een zeer gehard ras met weinig noden. Het ras heeft zeer harde klauwen zodat deze continu op vochtige ondergrond kunnen staan. Door de zeer uitgebreide pels zijn ze zeer resistent tegen temperatuursschommelingen en extremen.

Daarnaast is het mergellandschaap een deel van ons cultureel erfgoed. België telt naast het mergellandschaap 8 inheemse schapenrassen (Ardense voskop, Belgisch melkschaap, Entre-Sambre-et-Meuse, Houtland , Kempens, Lakens, Vlaams kudde schaap en Vlaams schaap), elk met hun eigen streekgebonden ontstaanscultuur en begrazingskwaliteiten. Deze rassen zijn echter verdrukt door de commercieel interessantere rassen (vb. Texel, Swifter,…), vleesproductie is immers het belangrijkste commercieel doel.

Distels op de weide.

Als je afgelopen zomer naar de schapen bent gaan kijken, is het je misschien wel opgevallen dat er op de schapenweide slechts weinig distels in bloei en later ook in pluis stonden.
Maar goed want wettelijk wordt bepaald dat de beheerder verplicht is om de bloei, zaadvorming en uitzaaiing van “schadelijke” distels te beletten. Onder schadelijke distels worden verstaan : de akkerdistel, de kruldistel, de speeldistel en de kale jonker, waarvan kale jonker (2 jarig) en de akkerdistel aanwezig zijn op het terrein.
Het grote voordeel van onze mergellandschapen is nl. dat deze een grote voorliefde hebben voor de rijke bloemen van de distels. De stengelresten blijven staan en zorgen voor een grote natuurmeerwaarde in de vorm van patches waar de schapen minder graag grazen en zo ontstaat er een grotere diversiteit aan vegetatiestructuur. Een tweede reden bestaat er in dat de stengels een perfecte schuil- en overwinteringplaats bieden voor vele kleine insecten welke maar al te graag in de holle stengels kruipen om zo windvrij de winter door te komen.


Verzorging

Alhoewel schapen interessant zijn voor natuurbeheer, vragen ze behoorlijk veel aandacht en werk. Sowieso moet meermaals per week gecontroleerd worden of ze in goede gezondheid zijn. Eten wordt er praktisch niet bijgegeven, deze schapen moeten rondkomen met het gras en kruid dat ze op de weide vinden. Tijdens de winter, en dan vooral bij vriesweer en sneeuwval , worden er wat hooi en korrels bijgevoederd. Ook vlak voordat de ooien moeten lammeren wordt er bijgevoederd, om drachtigheidstoxemie door energietekort te voorkomen. Water vinden de schapen bijna heel het jaar in een kwel op de weide. Daarnaast zijn jaarlijks nog een aantal vaste behandelingen nodig, zoals scheren, ontwormen, klauwen kappen en recent ook blauwtongvaccinatie. De wolproductie van mergellander schapen ligt zo hoog dat dit ras 2 maal per jaar geschoren moeten worden (eind augustus/begin mei en eind augustus/begin september).
Ontwormen gebeurt ter bestrijding van de courante maag-, darmwormen en daarnaast moeten we op deze weide ook extra aandacht besteden aan het voorkomen van leverbot. Schapen zijn zeer gevoelig aan een leverbot infectie, sterfte hierdoor is niet uitzonderlijk. Omdat de weide langs de Lipselaan zo nat is en omdat er kwel aanwezig is, heeft de tussengastheer in de leverbot cyclus, Galba truncatula; een klein poelslakje, een grote overlevingskans. Infecties met leverbot zijn op deze weide een vaststaand feit. Een weetje: de mens kan ook door leverbot besmet worden, niet door het eten van besmet schapenvlees, wel door het eten van besmette waterkers.
Het ontwormen van dieren in natuurgebied is anderzijds niet zo gewenst omdat resten of afbraakproducten van deze wormmiddelen via mest en urine worden uitgescheiden en op deze manier het bodemleven kunnen schaden. Daarom is het steeds een afwegen tussen de gezondheid van de schapen en het gebruik van wormmiddelen.


Waardeloze wol

Echte schapenwol is momenteel zeer moeilijk vermarktbaar en de wolprijzen zijn zo laag dat wol eerder kan beschouwd worden als een last dan een troef. Wanneer er voldoende wol kan geleverd worden, is de prijs per kilo ongeveer 0,5 euro. Elk schaap levert per scheerbeurt 2 tot 3 kilo wol op. Een rekensommetje van de wolopbrengst is snel gemaakt en de scheerkost ligt ver boven deze prijs, ook weer afhankelijk van het aantal te scheren schapen. De kleine afzet van particuliere schapenhouders vindt zijn weg dan ook vaak niet naar de wolverwerking, maar eindigt vaak als afval op het containerpark.
Het mergellandschaap, dat best 2x per jaar geschoren wordt, is in dit opzicht helemaal niet interessant. De wol van dit schapenras heeft nochtans de interessante eigenschap dat deze niet krimpt bij het wassen en dus zeer interessant is voor het vilten of het breien.
Wat we zullen doen met de wol van onze schapen vergt nog wat zoekwerk. Een deel zal gebruikt worden om te vilten en te spinnen. Maar de grote meerderheid zal vermoedelijk gebruikt worden als isolatie van een dak. In de ecologische bouw is er toenemende interesse voor isolatie met schapenwol.

Onze ram loopt sinds 17 oktober terug bij zijn ooien. Vanaf half maart verwachten we weer een hele hoop lammetjes.
Wie een bezoekje wil brengen aan onze kudde of een scheerbeurt wil meevolgen is zeer welkom. Je kan hiervoor een mailtje sturen naar mailto:brechtlaukens@yahoo.com